Obiektywy anamorficzne w fotografii krajobrazowej - test Sirui Saturn V2

Obiektywy anamorficzne kojarzymy przede wszystkim z kinem. Szerokie proporcje obrazu, owalny bokeh i charakterystyczne flary od lat przyciągają filmowców, ale czy taka optyka ma sens również w fotografii krajobrazowej? Aby to sprawdzić, zabrałem trzy pełnoklatkowe obiektywy Sirui Saturn V2 na pustynię Monegros w Hiszpanii. Chciałem przekonać się, czy pozwolą mi uzyskać fotografie o innym charakterze niż zdjęcia wykonane klasycznymi obiektywami.

Nie planowałem laboratoryjnego testu ostrości ani analizy wykresów MTF. Najbardziej interesowała mnie możliwość fotografowania rozległych krajobrazów w panoramicznych proporcjach 2,4:1, bez konieczności łączenia kilku ekspozycji w jedną panoramę.

Sirui Saturn V2 na pustyni Monegros – zobacz film z fotografowania

Jak wygląda fotografowanie krajobrazów obiektywami anamorficznymi w praktyce? Jak komponować zdjęcia przy ściśniętym podglądzie, ręcznie ustawiać ostrość i reagować na szybko zmieniające się światło?

W filmie zabieram Was na pustynię Monegros i pokazuję proces powstawania zdjęć – od poszukiwania odpowiedniego stanowiska, przez ustawianie aparatu, aż po gotowe panoramiczne fotografie.

Dlaczego zabrałem obiektywy anamorficzne na pustynię Monegros?

Pustynia Monegros w Hiszpanii to miejsce o niezwykle interesującym krajobrazie. Rozległe suche doliny, strome zbocza, skalne iglice i formacje typu badlands, ukształtowane przez procesy erozji, tworzą scenerię przypominającą amerykański Dziki Zachód.

Ten krajobraz kojarzy mi się z klasycznymi westernami, w których szeroki ekran pozwalał pokazać ogrom przestrzeni i niewielką sylwetkę człowieka na tle otoczenia. Pomyślałem, że właśnie tutaj warto spróbować czegoś innego niż tradycyjna fotografia krajobrazowa.

Do dyspozycji miałem pełnoklatkowy aparat Sony A7 IV oraz trzy obiektywy z serii Sirui Saturn V2:

• Sirui Saturn V2 35 mm T2.9 1.6x,
• Sirui Saturn V2 50 mm T2.9 1.6x,
• Sirui Saturn V2 75 mm T2.9 1.6x.

Wszystkie trzy konstrukcje wykorzystują współczynnik anamorfii 1,6x, pokrywają pełną klatkę i wymagają ręcznego ustawiania ostrości. Pracowałem z mocowaniem Sony E, a odpowiednio dobrany zestaw Sirui Saturn V2 35, 50 i 75 mm dawał mi możliwość sprawdzenia różnych sposobów komponowania tej samej przestrzeni.

To istotne, ponieważ obiektywy anamorficzne nie są jedną, uniwersalną grupą sprzętu. Różnią się między innymi współczynnikiem ściskania, formatem matrycy, ogniskowymi i sposobem obsługi. W tym przypadku zależało mi na połączeniu pełnoklatkowego obrazowania z szerokim kadrem uzyskiwanym z pojedynczego zdjęcia.

Jak działa obiektyw anamorficzny w fotografii?

Najważniejsza różnica między obiektywem anamorficznym a klasycznym obiektywem fotograficznym dotyczy sposobu odwzorowania obrazu.

Tradycyjny obiektyw, nazywany również sferycznym, odwzorowuje scenę z jednakową skalą w poziomie i pionie. Obiektyw anamorficzny wykorzystuje specjalny układ optyczny, który ściska obraz w jednej osi. W przypadku Sirui Saturn V2 jest to oś pozioma.

Współczynnik anamorfii 1,6x oznacza, że zarejestrowany obraz jest poziomo ściśnięty. Aby przywrócić jego właściwe proporcje, podczas obróbki trzeba zastosować operację określaną jako desqueeze.

Jeśli wykonamy zdjęcie w natywnym formacie pełnoklatkowej matrycy 3:2, po poziomym rozciągnięciu obrazu 1,6x otrzymamy proporcje 2,4:1. Wynika to z prostego przeliczenia: 1,5 × 1,6 = 2,4.

To panoramiczny format kojarzący się z szerokoekranowym kinem. Co ważne, taki obraz powstaje z jednej ekspozycji. Nie musimy obracać aparatu ani wykonywać serii zdjęć przeznaczonych do późniejszego składania.

Nie oznacza to jednak, że anamorfik automatycznie zapewnia wyższą jakość obrazu lub więcej szczegółów niż klasyczna panorama. Jest to przede wszystkim inny sposób rejestrowania szerokiego kadru, z własnymi zaletami i ograniczeniami.

Dlaczego anamorficzne 35 mm daje w poziomie pole widzenia podobne do 22 mm?

Jedną z najciekawszych właściwości anamorfików jest różnica między poziomym i pionowym polem widzenia. Obiektyw o nominalnej ogniskowej 35 mm nadal zachowuje pionowy kąt widzenia właściwy dla tej ogniskowej, ale po rozciągnięciu obrazu obejmuje znacznie szerszą scenę w poziomie.

Przy współczynniku 1,6x można obliczyć przybliżony odpowiednik poziomego pola widzenia, dzieląc nominalną ogniskową przez 1,6. Daje to następujące wartości dla trzech obiektywów Sirui Saturn V2.

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Przykładowo Sirui Saturn V2 35 mm daje mi bardzo szeroki obraz poziomy, natomiast Sirui Saturn V2 50 mm pozwala mocniej skoncentrować uwagę na wybranym fragmencie doliny. Z kolei Sirui Saturn V2 75 mm sprawdza się wtedy, gdy chcę wyizolować odległe formacje skalne i nadać im panoramiczny format.

Najbardziej interesujące jest połączenie szerokiego poziomego pola widzenia z węższym polem pionowym. Dzięki temu mogę objąć rozległą przestrzeń bez wprowadzania do kadru tak dużej ilości nieba lub pierwszego planu, jak przy klasycznym obiektywie ultraszerokokątnym.

Warto jednak pamiętać, że obiektyw anamorficzny nie zmienia perspektywy. Relacje wielkości obiektów znajdujących się w różnych odległościach wynikają przede wszystkim z miejsca ustawienia aparatu. Ogniskowa i anamorfia decydują o polu widzenia oraz sposobie odwzorowania sceny, ale nie zastępują świadomego wyboru miejsca fotografowania.

Jakie zalety daje obiektyw anamorficzny fotografowi krajobrazu?

Panoramiczny kadr można uzyskać z pojedynczej ekspozycji

To moim zdaniem jedna z największych zalet fotografowania anamorfikiem. Klasyczne panoramy powstają zazwyczaj przez wykonanie kilku zachodzących na siebie zdjęć, które później łączymy w programie graficznym.

Takie rozwiązanie potrafi zapewnić bardzo wysoką rozdzielczość gotowego obrazu. Może jednak sprawiać trudności, kiedy w fotografowanej scenie występuje ruch. Dotyczy to szczególnie następujących sytuacji:

• przemieszczające się chmury i szybko zmieniające się światło,
• fale, płynąca woda i inne ruchome elementy krajobrazu,
• samochody oraz smugi świateł podczas długich ekspozycji,
• sceny, w których chcemy uchwycić jeden konkretny moment.

Odpowiednie techniki składania panoram potrafią ograniczyć część tych problemów. Mimo to wykonanie pojedynczego zdjęcia bywa łatwiejsze i bardziej przewidywalne. Anamorfik pozwala zarejestrować całą szeroką scenę w tym samym momencie.

Szeroki format wymusza inne podejście do kompozycji

Proporcje 2,4:1 zmieniają sposób myślenia o rozmieszczeniu elementów w kadrze. Większego znaczenia nabiera równowaga między lewą i prawą stroną zdjęcia, a także sposób prowadzenia wzroku przez kolejne plany.

Podczas fotografowania Monegros szukałem kompozycji, w których skalne iglice, strome zbocza i odległe doliny tworzyły spójną całość. Nie zawsze najlepszy punkt widokowy okazywał się najlepszym miejscem do wykonania fotografii.

W jednym z miejsc początkowo planowałem fotografować z wyższego stanowiska. Ostatecznie znalazłem ciekawszy kadr niżej, gdzie wyraźny pierwszy plan i układ skał prowadziły wzrok w głąb doliny.

To dobry przykład pokazujący, że bardzo szeroki obraz nie obroni się samymi proporcjami. Światło, kompozycja i moment wykonania zdjęcia nadal mają większe znaczenie niż zastosowana optyka.

Charakterystyczne obrazowanie może nadać fotografii inny klimat

Obiektywy anamorficzne oferują również rozpoznawalny charakter optyczny. Do najczęściej wymienianych cech należą owalny bokeh, specyficzne odwzorowanie nieostrości oraz poziome flary powstające przy silnych źródłach światła.

W fotografii krajobrazowej wykonywanej przy mocno przymkniętej przysłonie nie wszystkie te właściwości będą równie wyraźne. Owalny bokeh ma większe znaczenie przy portretach i detalach z niewielką głębią ostrości niż podczas fotografowania rozległej doliny, kiedy zależy nam na dużej ostrości całej sceny.

Podczas pracy na pustyni Monegros najważniejszy był dla mnie sam format panoramy i sposób, w jaki wpływał na wybór kompozycji. Efekty optyczne traktowałem raczej jako dodatkową cechę niż główny powód korzystania z tych obiektywów.

Jakie wady i ograniczenia mają anamorfiki w fotografii krajobrazowej?

Obiektywy anamorficzne nie są rozwiązaniem lepszym pod każdym względem od klasycznej optyki fotograficznej. Przed zakupem warto poznać kilka ograniczeń, które szczególnie mocno wpływają na fotografowanie krajobrazów.

Ostrość na brzegach i w narożnikach wymaga uwagi

W fotografii krajobrazowej często oczekujemy wysokiej szczegółowości w całym kadrze, od centrum aż po jego narożniki. Konstrukcja anamorficzna jest jednak bardziej złożona od typowego obiektywu sferycznego.

Układ optyczny musi kontrolować jakość obrazu przy różnym odwzorowaniu w osi poziomej i pionowej. Może to utrudniać korekcję aberracji, astygmatyzmu, krzywizny pola czy nierównomiernej ostrości.

Nie oznacza to, że każdy anamorfik ma słabe brzegi kadru. Wiele zależy od konkretnego modelu, ogniskowej, ustawienia przysłony i odległości ostrzenia.

Sirui Saturn V2 wykorzystuje rozwiązania optyczne zaprojektowane z myślą o ograniczaniu aberracji i poprawie jakości obrazowania. Bez bezpośredniego porównania zdjęć wykonanych w identycznych warunkach nie można jednak jednoznacznie stwierdzić, jak jego ostrość wypada na tle najlepszych klasycznych obiektywów krajobrazowych.

Jeśli planujemy bardzo duże wydruki, warto ocenić nie tylko centralną część fotografii, ale również narożniki. Rozsądnym punktem wyjścia jest umiarkowane przymknięcie przysłony, przykładowo w okolice f/8, pamiętając, że optyka filmowa korzysta ze skali transmisyjnej T, a optymalne ustawienie zależy od konkretnej konstrukcji.

Brak autofokusa spowalnia pracę

Wszystkie trzy obiektywy Sirui Saturn V2 są konstrukcjami manualnymi. Ostrość ustawiamy ręcznie, obracając odpowiedni pierścień na obiektywie.

W fotografii krajobrazowej nie musi to być duży problem. Pracując ze statywu, możemy powiększyć wybrany fragment obrazu na ekranie lub w wizjerze aparatu i precyzyjnie ustawić ostrość. Właśnie z takiego rozwiązania korzystałem podczas fotografowania Monegros.

Sytuacja staje się trudniejsza podczas fotografowania z ręki, przy słabym świetle lub wtedy, gdy scena zmienia się bardzo szybko. Ręczne ostrzenie wymaga większej uwagi i może wydłużać przygotowanie kadru.

Ściśnięty podgląd utrudnia ocenę kompozycji

Przy klasycznym obiektywie obraz widoczny na ekranie aparatu ma zwykle takie same proporcje jak gotowa fotografia. Przy anamorfiku nie zawsze możemy na to liczyć.

Podczas fotografowania aparatem Sony A7 IV z obiektywami Sirui Saturn V2 obserwowałem obraz ściśnięty w poziomie. Musiałem więc wyobrażać sobie, jak będzie wyglądał po przywróceniu właściwych proporcji.

Początkowo utrudniało to komponowanie zdjęć, szczególnie gdy ważne elementy znajdowały się blisko bocznych krawędzi kadru. Z czasem można przyzwyczaić się do takiego sposobu pracy, ale wymaga on praktyki.

Obróbka RAW wymaga dodatkowego etapu desqueeze

Po wykonaniu zdjęcia anamorficznego trzeba jeszcze przywrócić jego właściwe proporcje. W przypadku współczynnika 1,6x oznacza to poziome rozciągnięcie obrazu do 160% pierwotnej szerokości lub zastosowanie matematycznie równoważnej korekcji proporcji.

Można to wykonać w odpowiednim programie do obróbki zdjęć jak Adobe Camera Raw. Należy jednak pamiętać, że cyfrowe rozciągnięcie nie tworzy nowych szczegółów optycznych. Zmienia sposób prezentacji informacji, które zostały wcześniej zarejestrowane przez matrycę.

Cała operacja nie jest szczególnie skomplikowana, ale stanowi dodatkowy etap pracy. Przy dużej liczbie zdjęć może być odczuwalnym utrudnieniem w porównaniu z tradycyjnym obiektywem.

Minimalna odległość ostrzenia ogranicza fotografowanie bliskiego planu

Obiektywy Sirui Saturn V2 35, 50 i 75 mm mają minimalną odległość ostrzenia wynoszącą 0,9 m. Przy fotografowaniu rozległych panoram zazwyczaj nie jest to problem.

Ograniczenie staje się jednak zauważalne, kiedy chcemy umieścić bardzo blisko aparatu niewielki kamień, kwiat lub inny detal pierwszego planu.

W klasycznej fotografii krajobrazowej często korzystamy z obiektywów szerokokątnych pozwalających ostrzyć z dużo mniejszej odległości. Dzięki temu możemy budować dynamiczne kompozycje z mocno zaakcentowanym pierwszym planem. Anamorfik z minimalnym dystansem ostrzenia 0,9 m oferuje pod tym względem mniejszą swobodę.

Panoramiczny format nie zawsze pasuje do sposobu publikacji

Zdjęcia w proporcjach 2,4:1 wyglądają bardzo dobrze na szerokich monitorach i dużych ekranach. Nie zawsze sprawdzają się jednak podczas publikowania w internecie.

Na smartfonie trzymanym pionowo szeroka panorama zajmuje stosunkowo niewielką część ekranu. W mediach społecznościowych może być konieczne przygotowanie osobnego kadrowania, dopasowanego do danego formatu publikacji.

Dlatego panoramiczne proporcje nie są uniwersalnym rozwiązaniem. W pewnych scenach podkreślają przestrzeń i kompozycję, ale inne krajobrazy lepiej wyglądają w klasycznym formacie 3:2, 4:3 lub nawet pionowym.

Jak fotografowałem zachód słońca na pustyni Monegros?

Podczas wyprawy pracowałem z aparatem Sony A7 IV ustawionym na statywie. W pierwszym z głównych kadrów korzystałem z ISO 100 i przymkniętej przysłony w okolicach f/8. Ostrość ustawiałem ręcznie, powiększając obraz w wizjerze.

Aby ograniczyć drgania aparatu, włączyłem dwusekundowe opóźnienie wyzwolenia migawki. W takich warunkach stabilny statyw ma duże znaczenie, szczególnie kiedy światła jest coraz mniej. Jeśli fotografujemy o świcie lub po zachodzie słońca, dobrze dobrane statywy fotograficzne pozwalają pracować z dłuższymi czasami naświetlania bez niepotrzebnego podnoszenia ISO.

Najważniejszym elementem całej sesji było jednak zmieniające się światło. Nisko położone słońce oświetlało fragmenty skalnych zboczy, podczas gdy pozostała część doliny pozostawała w cieniu. Chmury co chwilę odsłaniały lub zasłaniały promienie słońca, zmieniając kontrast i wygląd krajobrazu.

W takich warunkach nawet kilka minut potrafi całkowicie zmienić charakter fotografowanego miejsca. Dlatego przed ustawieniem aparatu warto obserwować, jak światło układa się na kolejnych planach, zamiast koncentrować się wyłącznie na parametrach ekspozycji.

Bracketing ekspozycji pomógł zarejestrować szczegóły nieba i doliny

Podczas wykonywania drugiego głównego kadru, tym razem obiektywem Sirui Saturn V2 50 mm, zdecydowałem się na bracketing ekspozycji.

Wykonałem serię trzech zdjęć z odstępem około 2 EV, korzystając z następujących czasów naświetlania:

• 1/100 s – ekspozycja ciemniejsza o 2 EV,
• 1/25 s – ekspozycja podstawowa,
• 1/6 s – ekspozycja jaśniejsza o około 2 EV.

Taki zestaw ekspozycji pozwala zarejestrować informacje zarówno w jasnych partiach nieba, jak i w ciemniejszych fragmentach krajobrazu. W razie potrzeby można następnie połączyć zdjęcia podczas obróbki, aby uzyskać większy zakres tonalny gotowej fotografii.

Bracketing nie jest oczywiście funkcją zarezerwowaną dla obiektywów anamorficznych. To uniwersalna technika fotograficzna, którą możemy stosować również z klasyczną optyką.

Czy Sirui Saturn V2 zastąpi klasyczny obiektyw krajobrazowy?

Moim zdaniem nie ma takiej potrzeby. Klasyczne obiektywy fotograficzne nadal oferują wiele istotnych zalet: często szybszą obsługę dzięki autofokusowi, krótszą minimalną odległość ostrzenia oraz łatwiejszy proces przygotowania gotowych zdjęć.

Jeśli zależy nam na maksymalnej szczegółowości obrazu i planujemy duże wydruki, wykonanie klasycznej panoramy z kilku ekspozycji może być lepszym rozwiązaniem.

Anamorfik ma natomiast sens wtedy, gdy świadomie szukamy innego sposobu fotografowania i odpowiada nam panoramiczna kompozycja uzyskiwana z pojedynczej ekspozycji.

To również interesujące rozwiązanie dla osób zajmujących się jednocześnie fotografią i filmem, które chcą korzystać z podobnego charakteru obrazu w obu rodzajach twórczości.

Nie traktowałbym jednak Sirui Saturn V2 jako bezpośredniego zamiennika tradycyjnego szkła krajobrazowego. Widzę w nim raczej dodatkowe narzędzie, które może poszerzyć możliwości twórcze i zachęcić do poszukiwania mniej oczywistych kompozycji.

Podsumowanie. Dla kogo obiektywy anamorficzne w fotografii krajobrazowej?

Obiektywy anamorficzne w fotografii krajobrazowej to propozycja przede wszystkim dla osób, które lubią eksperymentować i świadomie poszukują odmiennego charakteru obrazu.

Ich największą zaletą jest możliwość uzyskania bardzo szerokiego kadru z pojedynczej ekspozycji, przy zachowaniu nietypowych relacji między poziomym i pionowym polem widzenia. Takie rozwiązanie może pomóc w fotografowaniu rozległych dolin, odległych grzbietów czy krajobrazów, w których kompozycja rozwija się przede wszystkim w poziomie.

Z drugiej strony trzeba zaakceptować ręczne ustawianie ostrości, dodatkową obróbkę RAW, ograniczoną minimalną odległość ostrzenia oraz konieczność świadomego dopasowania panoramicznego formatu do fotografowanej sceny.

Po fotograficznej wyprawie na pustynię Monegros jestem przekonany, że warto czasami sięgać po sprzęt, którego pierwotnym przeznaczeniem nie była fotografia krajobrazowa. Nie dlatego, że musi być lepszy od klasycznych rozwiązań, ale dlatego, że może zmusić nas do innego spojrzenia na dobrze znany temat.

Sirui Saturn V2 nie zastąpi uniwersalnego obiektywu krajobrazowego, ale może być ciekawym uzupełnieniem zestawu fotografa, który świadomie wykorzystuje panoramiczny format.

Jeśli chcesz sprawdzić, czy taka optyka pasuje do Twojego sposobu fotografowania, porównaj dostępne ogniskowe, mocowania oraz zestawy w kategorii obiektywy Sirui Saturn i Saturn V2 w Beafoto. Wybierając model, zwróć uwagę przede wszystkim na kompatybilność z aparatem, preferowane pole widzenia i sposób późniejszej obróbki zdjęć.