Szkło ED i Super ED

Szkło ED i Super ED to rodzaje szkła optycznego o niskiej oraz bardzo niskiej dyspersji. W praktyce pomagają ograniczyć aberrację chromatyczną, czyli kolorowe obwódki pojawiające się na kontrastowych krawędziach zdjęcia. Największe znaczenie mają w teleobiektywach, jasnych obiektywach i konstrukcjach, w których trudno utrzymać wysoką ostrość oraz neutralne odwzorowanie kolorów.

Ten tekst wyjaśnia, po co stosuje się elementy ED i Super ED, czym różnią się od zwykłego szkła optycznego oraz kiedy taka konstrukcja realnie przekłada się na lepszy obraz.

Co oznacza szkło ED w obiektywie?

ED to skrót od Extra-low Dispersion, czyli szkła o niskiej dyspersji. Dyspersja oznacza rozszczepianie światła na składowe barwne podczas przechodzenia przez soczewkę. Im lepiej konstrukcja optyczna kontroluje ten efekt, tym mniejsze ryzyko fioletowych, zielonych lub czerwonych obwódek wokół gałęzi, ptaków, elementów architektury czy jasnych konturów na tle nieba. Więcej o samym zjawisku przeczytasz w artykule o dyspersji światła.

W zwykłym szkle promienie światła o różnych długościach fal mogą skupiać się w nieco innych punktach. Efektem jest spadek ostrości, niższy kontrast i widoczne przebarwienia przy krawędziach. Szkło ED pozwala lepiej zgrać te promienie w jednym miejscu, dzięki czemu obraz jest czystszy i bardziej szczegółowy.

Czym różni się szkło Super ED od ED?

Szkło Super ED ma jeszcze niższą dyspersję niż standardowe szkło ED. Oznacza to skuteczniejszą korekcję błędów barwnych, szczególnie w wymagających konstrukcjach: długich teleobiektywach, jasnych zoomach i obiektywach używanych przy pełnym otworze przysłony.

Nie oznacza to jednak, że każdy obiektyw ze szkłem Super ED automatycznie będzie lepszy od każdego obiektywu ze szkłem ED. Liczy się cała konstrukcja optyczna: liczba i rozmieszczenie soczewek, powłoki, jakość montażu, mechanika oraz sposób, w jaki producent skorygował pozostałe wady obrazu. ED i Super ED są ważnymi elementami układu, ale nie zastępują dobrze zaprojektowanego obiektywu.

Szkło ED i Super ED - Przykłady

Zwykłe szkło powoduje widmo wtórne i widoczne efekty aberracji chromatycznej.

Szkło ED powoduje mniejsze widmo wtórne, a więc i mniejszą aberrację chromatyczną.

Szkło Super ED powoduje jeszcze mniejsze widmo wtórne i jeszcze mniejszą aberrację chromatyczną.

Kiedy szkło ED ma największe znaczenie?

Różnica jest najbardziej widoczna tam, gdzie obiektyw pracuje w trudnych warunkach optycznych. Dotyczy to zwłaszcza fotografowania kontrastowych scen, długich ogniskowych i ujęć wykonywanych przy szeroko otwartej przysłonie.

• fotografia ptaków, zwierząt i sportu przy długich ogniskowych,
• zdjęcia pod światło lub z jasnym tłem,
• fotografia krajobrazowa z gałęziami, liniami horyzontu i drobnymi detalami,
• portrety wykonywane jasnymi obiektywami,
• filmowanie scen z dużą ilością kontrastowych krawędzi.

W takich sytuacjach szkło ED pomaga utrzymać ostrość i kontrast bez konieczności agresywnej korekcji w programie graficznym. To ważne szczególnie wtedy, gdy zależy Ci na naturalnym detalu, czystych kolorach i mniejszej ilości pracy przy obróbce.

Jak wygląda aberracja chromatyczna w praktyce?

Aberracja chromatyczna najczęściej wygląda jak cienka kolorowa obwódka przy krawędziach obiektu. Może pojawić się na piórach ptaka, gałęziach drzew, metalowych elementach, krawędziach budynków albo konturach fotografowanych na tle jasnego nieba. Osobny opis tego zjawiska znajdziesz w poradniku co to jest aberracja chromatyczna.

W lekkiej formie da się ją częściowo usunąć w postprodukcji. Problem zaczyna się wtedy, gdy obwódki są mocne, rozlewają się na detal albo pojawiają się na dużej części kadru. Wtedy korekcja programowa może pogorszyć mikrokontrast lub zostawić nienaturalne krawędzie. Dlatego lepiej ograniczać problem już na etapie konstrukcji optycznej.

Aberracja chromatyczna w kolorach czerwonym i zielonym wokół gołębia (po lewej) zostaje zredukowana dzięki szkłu ED (po prawej).

Czy warto dopłacić do obiektywu ze szkłem ED lub Super ED?

Warto dopłacić, jeśli często fotografujesz na dłuższych ogniskowych, używasz jasnych obiektywów lub pracujesz w warunkach, w których kontrastowe krawędzie są codziennością. W takich zastosowaniach elementy ED i Super ED realnie pomagają uzyskać czystszy obraz.

Nie zawsze jest to jednak parametr, który powinien samodzielnie decydować o zakupie. Przy prostych zdjęciach rodzinnych, okazjonalnym fotografowaniu lub pracy głównie na przymkniętej przysłonie różnica może być mniej widoczna. Wtedy równie ważne będą autofocus, stabilizacja, zakres ogniskowych, masa obiektywu i zgodność z korpusem.

Podsumowanie

Szkło ED ogranicza dyspersję i pomaga zmniejszyć aberrację chromatyczną, a szkło Super ED robi to jeszcze skuteczniej. Największą korzyść daje w teleobiektywach, jasnych konstrukcjach i scenach z dużym kontrastem. To nie jest marketingowy dodatek, ale realny element wpływający na ostrość, kontrast i czystość kolorów. Jednocześnie warto oceniać cały obiektyw, a nie tylko obecność jednego typu szkła.

Jeśli wybierasz obiektyw do fotografii przyrody, sportu, krajobrazu albo pracy w trudnym świetle, zwróć uwagę na elementy ED, Super ED oraz ogólną konstrukcję optyczną. Dobrze dobrany obiektyw nie tylko poprawi ostrość zdjęć, ale też ograniczy ilość poprawek przy obróbce.